Simposio dedicado \u00e1 conmemoraci\u00f3n da reconstruci\u00f3n dos instrumentos do P\u00f3rtico da Gloria, ao longo de tres xornadas, a partir de ma\u00f1\u00e1, e no que participar\u00e1n luthiers que colaboraron no seu momento, entre os que se atopa Francisco Luengo, quen co grupo \u201c Malandan\u00e7a\u201d, ofrecer\u00e1 un concerto no Paraninfo d\u00e1 Universidade-ma\u00f1\u00e1 \u00e1s 20\u00b430 h-, nesta serie de actividades que se anuncian como \u201cVos sons d\u00e1 pedra. Ou Ronsel do Mestre Mateo\u201d, en dedicatoria a persoal de quen deixou profunda pegada no proxecto: Jos\u00e9 L\u00f3pez Calo, Seraf\u00edn Moralejo e John Wright. Para esta primeira xornada, realizarase o acto de inauguraci\u00f3n, na aula Magna- 16\u00b400 h-, para continuar media hora despois co relatorio do Doutor Carlos Villanueva Abelairas: \u201cOs sons do P\u00f3rtico. Diversas etapas (1988-2005), e a que nos reserva Christian Rault- 17\u00b430 h.-, \u201c100 anos de arqueolox\u00eda musical experimental: os cami\u00f1os e as pegadas da luther\u00eda\u201d, este especialista, colaborou na recuperaci\u00f3n do organistrum, o instrumento m\u00e1is impresionante, en canto ao seu detallismo visual e do que se observan tres cordas fregadas por unha roda giratoria, nunha caixa en forma de oito e mastro en forma de caixa da que sobresaen as once chaves ou teclas que se utilizan para afinalo.<\/p>\n\n\n\n
Tras unha breve pausa, retomaremos actividades na aula Magna- 19\u00b400 h-, coa music\u00f3loga Maricarmen G\u00f3mez Muntan\u00e9, quen abordar\u00e1 a s\u00faa charla dedicada a \u201cM\u00fasica e peregrinaci\u00f3n: apuntamentos para un programa de concerto\u201d, en preparaci\u00f3n ao concerto de \u201c Malandan\u00e7a\u201d, que dirixe Francisco Luengo, no Paraninfo d\u00e1 Universidade-20\u00b430 h.-, o grupo que precisamente realizou un rexistro discogr\u00e1fico dedicado a \u201c Unha noite na corte do Rei Afonso\u201d, unha selecci\u00f3n de cantigas e no que colaboraron Mar\u00eda Gim\u00e9nez- canto, pandeiretas e pandeiro-; Xurxo Varela-canto e vyola-; Felipe S\u00e1nchez- guitarra morisca-; Valent\u00edn Noivo- c\u00edtola-; Manuel Vilas-arpa- e Francisco Luengo, en calidade de director e int\u00e9rprete de vyola. Detalle a ter en conta, son as referencias dos instrumentos, que no caso de Luengo rem\u00edtenos \u00e1 reconstruci\u00f3n dun arpa, do P\u00f3rtico da Gloria, ou a c\u00edtola de catro cordas do Pazo de Gelm\u00edrez e unha vyola que ta\u00f1er\u00eda Xurxo Varela, na que participou M.Gim\u00e9nez, ademais doutra vyola grande, tomada do P\u00f3rtico da Gloria. Engad\u00edanse unha guitarra morisca, debida a Carlos Paniagua, do Mosterio do Escorial. Dos instrumentos de percusi\u00f3n, elix\u00edronse unha pandeira india, unha tradicional galega, unha asturiana e o darbuga marroqu\u00ed. A gravaci\u00f3n do rexistro e polas esixencias ac\u00fasticas do espazo, recorreuse \u00e1 Igrexa de Sta Mar\u00eda de Viceso, nun per\u00edodo que abarcou os meses de xaneiro e febreiro de 2001, contando coa asistencia t\u00e9cnica de Pablo Barreiro, cun estudo m\u00f3bil da Radio Galega. O seu concerto elixido: \u201cCantigas de Sta Mar\u00eda do Rei Afonso X\u201d, contar\u00e1 con Esperanza Mara-voz-; Manuel Vilas-arpa-; C\u00e9sar Arias- c\u00edtolas, la\u00fade e organistrum-; Xurxo Varela- vyola, vyola de cinco cordas e a direcci\u00f3n Francisco Luengo, que ta\u00f1era vyol\u00f3n e organistrum.<\/p>\n\n\n\n
\u201cO P\u00f3rtico da Gloria. M\u00fasica, Arte e Pensamento\u201d, foi unha publicaci\u00f3n de documentada presentaci\u00f3n, e editada pola \u201cUSC\u201d e o Consorcio de Santiago, coa dedicatoria \u201cIn memoriam\u201d para Seraf\u00edn Moralejo, nun proxecto coordinado por Carlos Villanueva Abelairas, con coidados gravados e debuxos de Arturo Santos. Unha publicaci\u00f3n repartida nunha serie de cap\u00edtulos asinados por Seraf\u00edn Moralejo, \u201cMarco hist\u00f3rico e contexto lit\u00farxico na obra do P\u00f3rtico da Gloria; Jos\u00e9 L\u00f3pez Calo, \u201cA m\u00fasica na Catedral de Santiago, A.D. 1188\u201d; Eugenio Romero Pouse-\u201cO P\u00f3rtico do canto novo\u201d e un preciso cap\u00edtulo a cargo de Francisco Luengo, nun profundo estudo dos instrumentos de pedra e unha ampliaci\u00f3n detallada nun comentario dos planos.<\/p>\n\n\n\n
As valoraci\u00f3ns de Francisco Luengo, nesa publicaci\u00f3n, precisar\u00edaas o luthier e int\u00e9rprete, que se encabezan cunha clara introduci\u00f3n: O P\u00f3rtico da Gloria, m\u00e1is al\u00f3 da s\u00faa reco\u00f1ecida e extraordinaria calidade art\u00edstica, representa o m\u00e1is valioso testemu\u00f1o existente no terreo da organer\u00eda medieval. O estudo e a interpretaci\u00f3n da m\u00fasica comprendida entre os s\u00e9culos XII e XV, complem\u00e9ntase cunha infinidade de representaci\u00f3ns gr\u00e1ficas de instrumentos musicais, en pinturas, miniaturas e esculturas, as\u00ed como con numerosos testemu\u00f1os escritos que fan referencia a estes instrumentos, ou aos seus executantes. A\u00ednda que \u00e9 escasa a literatura especificamente instrumental que conservamos da Idade Media, a gran variedade de instrumentos que aparecen nas representaci\u00f3ns, e a marcada inclinaci\u00f3n de pintores e miniaturistas medievais por facer dos instrumentos un tema recorrente, demostran a gran importancia social e art\u00edstica que tivo a m\u00fasica instrumental nestes s\u00e9culos.<\/p>\n\n\n\n
\u00c9 comprensible que se tente interpretar a m\u00fasica desta \u00e9poca cos instrumentos que lles son propios, pero isto exp\u00f3n numerosos problemas, entre os que cabe destacar un fundamental: non se conservan na actualidade instrumentos musicais medievais. As excepci\u00f3ns son contadas: dous ou tres arpas do s\u00e9culo XIV e un par de c\u00edtaras e pequenos rabeles de principios do XIV. Non \u00e9 posible, pois, realizar copias directas, nin co\u00f1ecer o seu son de primeira man; nin sequera co\u00f1ecer a s\u00faa estrutura construtiva. Os modelos nos que se deben basear os construtores son, na maior\u00eda dos casos, unha pequena figura dunha miniatura, ou unha escultura de trazos non moi definidos. E con todo, o reto \u00e9 descubrir o seu son e unha pr\u00e1ctica musical que predomino durante case catro s\u00e9culos en Europa. A comparaci\u00f3n entre representaci\u00f3ns de instrumentos de distintas zonas de Europa, e en distintos momentos da Idade Media depara algunhas sorpresas. O s\u00e9culo XII parece ser un momento decisivo no desenvolvemento do \u201ccorpus\u201d instrumental medieval. O feito de que alg\u00fans salterios, arpas, f\u00eddulas, zanfo\u00f1as, la\u00fades e c\u00edtaras conserven as s\u00faas variadas formas durante tan longo tempo, s\u00f3 pode significar unha cousa: dalgunha forma chegouse a un \u201cideal sonoro\u201d. Este suposto ideal, resultaba perfectamente adecuado para as necesidades musicais do seu tempo.<\/p>\n\n\n\n
Para o venres, d\u00eda 29, a segunda xornada de actividades, que comezar\u00e1n co relatorio \u201cOs salterios medievais\u201d, a cargo de Carlos Paniagua- Aula Magna, 10\u00b400 h-, dedicada a \u201cOs salterios medievais\u201d, luthier relacionado co proxecto que motiva este simposio e que igualmente como int\u00e9rprete domina instrumentos de \u00e9poca e dinamizador de grupos como \u201c Atrium Musicae\u201d ou \u201c Calamus\u201d, unha familia de investigadores \u00e1 que tam\u00e9n pertencen Gregorio, Eduardo e Lu\u00eds. Unha longa vista en perspectiva, tr\u00e1enos \u00e1 memoria aqueles rexistros en vinilo para \u201c Harmonia Mundi\u201d, con resultados como \u201c Musica Ivcunda\u201d, s\u00e9culos XII ao XVII; o divertido \u201c Codex Glvteo\u201d, con tarxeta de visita tomada de \u201cO xard\u00edn das delicias\u201d , de Hieromus van Aecken (O Bosco) ou a non menos picajosa \u201c Tarantule- Tarantelle\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Sverre Jensen, toma a substituci\u00f3n \u00e1s 11\u00b400 h., coa tem\u00e1tica \u201c Lutheria, docencia e interpretaci\u00f3n: de Kalenda Maya \u00e1 o Andaluz\u201d, artista crave no longo proxecto e que participou no concerto soado ofrecido na Catedral co grupo \u201c Kalenda Maya\u201d, para continuar coa xira promovida coa Fundaci\u00f3n Barri\u00e9- \u201cOs sons do P\u00f3rtico\u201d, iniciada no Teatro Fraga de Vigo, en xu\u00f1o de 1992, para seguir na Catedral de Ourense, o Museo do Prado, a Bas\u00edlica Sta M\u00aa A Maior, de Pontevedra, culminando no Auditorio de Galicia. Para o evento, o \u201cGrupo Universitario de C\u00e1mara\u201d e os noruegueses \u201c Kalenda Maya\u201d, integrado por Sidsel Brevig, Tone Hulbaekmo (arpa e voz), Sverre Jensen Hans Fredrik e Gilles Obermayer.<\/p>\n\n\n\n
Un breve descanso, l\u00e9vanos ao Aula Meiga \u00e1s 12\u00b430 h-, para compartir unha mesa redonda dedicada a \u201cA artesan\u00eda en Galicia: de escolas e de talleres\u201d, presidida por Luciano P\u00e9rez, Manuel Bra\u00f1as, Xerm\u00e1n Arias e Antonio Franco, baixo a moderaci\u00f3n de Montserrat Capel\u00e1n. Para a tarde, unha visita ao P\u00f3rtico da Gloria e ao comedor de Xelm\u00edrez- 16\u00b400 h-, en preparaci\u00f3n a outra mesa redonda \u201cA nova luther\u00eda en Espa\u00f1a coa vista posta no Mestre Mateo: de Ripoll a Compostela, pasando pola o Andaluz\u201d, na que participar\u00e1n Antoni Madue\u00f1o ( Ripoll); Pablo Carpinteiro (Santiago); Christos Malamas (Selecta) e C\u00e9sar Arias (Santiago\u201d, contando coa moderaci\u00f3n de Sverre Jensen. A partir das 20\u00b400 h., poderemos asistir \u00e1 inauguraci\u00f3n da exposici\u00f3n \u201cVos Sons d\u00e1 pedra. Ou ronsel do Mestre Mateo\u201d, f\u00edo condutor do simposio na s\u00faa amplitude, na que nos atoparemos con pezas dos talleres do proxecto do P\u00f3rtico- Barri\u00e9 (1989-1992) e dos talleres das Deputaci\u00f3ns de Lugo (Pazo de Xelm\u00edrez) e de Ourense P\u00f3rtico do Para\u00edso), comisariada por Carlos Villanueva e Monserrat Capel\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n
En apreciaci\u00f3n de Anxo Medina \u00c1lvarez, atento desde os comezos do proxecto a partir de 1982, e no seguimento da m\u00fasica historicamente informada, traer\u00eda a colaci\u00f3n aquela serie de concertos ofrecidos en 1992, que lles permitir\u00eda visitar distintos cloisters e o Metropolitan neoiorquino, en representaci\u00f3n do noso pa\u00eds con motivo do \u201cV Centenario do Descubrimento\u201d. Aqueles instrumentos, a\u00ednda que aparentemente acabados, necesitaban un per\u00edodo de rodaxe, ademais de de outros detalles de interese naquel punto. Seguindo ao propio Carlos Villanueva, o optar por madeiras novas levou a unha deterioraci\u00f3n r\u00e1pida dos prototipos, co problema engadido de ter que adaptarse a instrumentos totalmente desco\u00f1ecidos para os int\u00e9rpretes. Todos os instrumentos que hoxe circulan, e os que se usaron en 1995, son de segunda e terceira xeraci\u00f3n. Os orixinais est\u00e1n nas vitrinas da Fundaci\u00f3n Barri\u00e9 e a alusi\u00f3n a aquel ano, trasl\u00e1danos \u00e1 data do rexistro discogr\u00e1fico \u201cVos sons do P\u00f3rtico. Un agradecemento digno de valorarse, foi o traballo ofrecido por Sverre Jensen, no seu estudo \u201cDescrici\u00f3n e construci\u00f3n da f\u00eddula en oito, o salterio e o arpa salterio\u201d e o de John Wright- homenaxeado neste simposio, por \u201cAs voces perdidas do P\u00f3rtico: un intento de an\u00e1lise funcional dos instrumentos\u201d.<\/p>\n\n\n\n